Chiều ấy trời trở gió. Chị tất tả bước vào quầy, một tay vẫn cầm điện thoại: “Dung ơi, bán chị vỉ kháng sinh giống lần trước, thằng bé nhà chị cảm cúm, sổ mũi mấy hôm rồi.” Chị nói vội, chắc vừa lo con vừa lo bữa cơm chiều.
Dung không trách chị đâu, thật đấy. Chị bận trăm việc, một mình lo cho chồng, cho con, cho cả cha mẹ hai bên. Con vừa hắt hơi một cái là chị đã sốt ruột.
Chuyện ghé quầy mua thuốc cho nhanh như vậy phổ biến lắm. Nhà mình ai cũng chuộng cái nhanh, cái tiện, cái đỡ tốn kém: bệnh nhẹ thì ra hiệu thuốc, nặng lắm mới chịu đi khám. Cũng dễ hiểu thôi, một phần vì mình chưa có dịp hiểu kỹ về thuốc, một phần vì thói quen tự lo ở nhà đã quen tay.
Chị vẫn tin bác sĩ mà, chỉ là ngại mất thời gian, ngại thủ tục. Dung hiểu hết. Nhưng riêng vỉ kháng sinh chị vừa hỏi, Dung muốn ngồi xuống kể chị nghe đôi điều, để lần sau mình dùng cho đúng. Vì Dung quý khách hàng của mình, thật sự.
Kháng sinh thật ra là gì, và vì sao nó không phải “thuốc cảm cúm”?
Chị ơi, nhà mình ai cũng từng nghĩ hễ ốm là uống kháng sinh cho nhanh khỏi. Dung hiểu mà. Nhưng kháng sinh chỉ làm được đúng một việc: diệt vi khuẩn. Còn cảm cúm, phần lớn viêm họng hay ho thông thường lại do virus gây ra — mà với virus thì kháng sinh chịu, không đụng tới được.
Dung hay ví cho chị dễ nhớ: kháng sinh giống thuốc diệt kiến, còn con gây cảm cúm lại là con muỗi. Xịt kiểu gì thì muỗi vẫn bay vòng vòng, chẳng hề hấn gì.
Vậy nên khi con đang cảm cúm mà uống kháng sinh, ba chuyện này xảy ra:
- Con không khỏi nhanh hơn, vì đâu có đúng thuốc.
- Chị tốn tiền mua thứ chưa cần tới.
- Bụng con còn phải gồng lên xử lý một loại thuốc thừa.
Cảm cúm do virus thường tự lui sau vài ngày, chị ạ. Lúc đó con cần nghỉ ngơi, uống đủ nước và được chị chăm, chứ chưa cần một vỉ kháng sinh đâu.
Điều Dung lo nhất: khi vi khuẩn “lì đòn” với thuốc
Có một chuyện Dung ít nói ở quầy, vì sợ chị nghe xong lại lo. Nhưng hôm nay Dung kể thật lòng.
Kháng sinh mà dùng sai — không đúng bệnh, uống chưa đủ liều, hay thấy đỡ là bỏ ngang — thì vi khuẩn dần “quen mặt” thuốc. Người ta gọi đó là kháng kháng sinh: vi khuẩn lì đòn, thuốc cũ không còn trị nổi nữa.
Chị hình dung thế này cho dễ: một đứa trẻ bị nhắc hoài mà lần nào cũng nửa vời thì nhắc thêm nó cũng chẳng sợ. Vi khuẩn y hệt vậy. Uống thuốc nửa chừng, nó không chết hẳn, ngược lại còn học được cách chống thuốc.
Điều Dung lo không phải chuyện hôm nay, mà là mai sau. Đến khi con mình, người thân mình thật sự cần một liều kháng sinh cho khỏi, thuốc lại không còn công hiệu. Nghĩa là bệnh dai hơn, tốn kém hơn, mà người mệt vẫn là người mình thương nhất.
Nên chị ơi, chị chỉ cần nhớ giùm Dung một điều: dùng kháng sinh đúng cách hôm nay là để dành thuốc còn hiệu quả cho cả nhà mai sau.
Những điều Dung dặn chị khi dùng kháng sinh cho cả nhà
Nói dài rồi, giờ Dung gom lại thành vài điều dễ nhớ để chị mang về dùng cho cả nhà.
Trước tiên, gặp mấy bệnh vặt như cảm cúm, sổ mũi, chị đừng vội tìm kháng sinh. Cứ để người nhà nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn đủ chất, rồi theo dõi chừng 5 đến 7 ngày. Nhiều khi cơ thể tự khỏe lại, chị ạ.
Còn khi trong nhà thật sự cần đến kháng sinh, chị nhớ giúp Dung mấy điều này:
- Đừng mua theo “đơn cũ” lần trước, theo lời hàng xóm mách, hay theo toa của người khác. Mỗi người một bệnh, chị à.
- Bác sĩ đã kê thì uống đủ liều, đủ ngày, đúng giờ — kể cả khi đã thấy đỡ. Ngưng nửa chừng là chỗ dễ hỏng việc nhất.
- Đừng lấy thuốc của người này chia cho người kia trong nhà, dù triệu chứng trông na ná.
- Ra nhà thuốc, chị cứ hỏi thẳng: thuốc này có phải kháng sinh không, nhà mình có thật cần không.
Và chị để ý giúp Dung mấy dấu hiệu nên cho người thân đi khám: sốt cao kéo dài, khó thở, đau nhiều, bệnh không đỡ sau vài ngày, hoặc trong nhà có người mang sẵn bệnh nền.
Dung biết chị ngại đi khám, sợ mất thời gian, sợ thủ tục. Điều đó chính đáng. May là việc khám giờ cũng đang dần nhanh hơn, tiện hơn. Nhưng khi thấy mấy dấu hiệu trên, một buổi đi khám vẫn nhẹ lòng hơn nhiều đêm thức lo, chị nhé.
Nếu chị muốn tìm hiểu thêm, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng có khuyến cáo về đề kháng kháng sinh để chị tham khảo cho yên tâm. Còn mỗi lần cầm vỉ thuốc lên, chị chỉ cần tự hỏi một câu: “Đây có phải kháng sinh không, mình có thật cần không?”
Lời nhắn của Dung: chị đừng vội mua kháng sinh nhé
Chị đọc tới đây, Dung quý lắm. Nên trước khi chị ghé quầy hay bấm mua vội một vỉ thuốc, cho Dung xin một phút thôi nhé.
Lần tới, khi nhà có ai chớm bệnh, chị thử khựng lại một nhịp và hỏi: “Cái này có phải kháng sinh không, nhà mình có thật sự cần không?” Một câu ngắn thôi, mà giữ cả nhà mình an toàn hơn nhiều.
Còn nếu chị vẫn phân vân, cứ nhắn Dung nhé. Chị kể giúp Dung ba điều:
- Người nhà đang sao (ho, sốt, sổ mũi…).
- Đã mấy ngày rồi.
- Có sẵn bệnh gì trong người không.
Rồi Dung với chị cùng xem nên theo dõi ở nhà hay nên đi khám. Vậy là chị đỡ lo, mà cũng đỡ mua nhầm thuốc. Thấy bài này nhẹ lòng, chị gửi cho một người mẹ khác mà chị thương nhé.
Về Dung: hơn 8 năm đứng quầy nghe chuyện của chị em
Dung tên đầy đủ là Lê Thị Dung, cô gái quê Nghệ An, sinh năm 1995. Dung học Cao đẳng Dược ở Đại học Y khoa Vinh, rồi liên thông lên Đại học Dược tại Đại học Lạc Hồng, TP.HCM, và có chứng chỉ hành nghề dược hợp lệ theo quy định của Bộ Y tế.
Nhưng thứ Dung học được nhiều nhất lại là hơn 8 năm đứng quầy thuốc. Mỗi ngày, chị em ghé kể đủ chuyện: con sốt đêm qua, chồng đau dạ dày, nhà còn hộp kháng sinh uống dở. Dung nghe hết, rồi mới nhẹ nhàng khuyên dùng thuốc sao cho đúng.
Ngoài quầy, Dung là đai đen Karatedo và từng chạy hết 21km half marathon. Vì vậy, với Dung, sức khỏe không phải lời khuyên suông. Mong muốn của Dung giản dị thôi: giúp chị và cả nhà khỏe hơn mỗi ngày một chút.
Chị em hay hỏi Dung (FAQ)
Con bị cảm cúm, có cần uống kháng sinh cho nhanh khỏi không?
Thường là không, chị nhé. Cảm cúm phần lớn do virus, mà kháng sinh chỉ diệt vi khuẩn, nên uống vào cũng không giúp con khỏi nhanh hơn. Chị cho con nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn đủ chất và theo dõi 5 đến 7 ngày. Nếu con sốt cao kéo dài hoặc mệt nhiều, chị cho đi khám nhé.
Kháng sinh còn dư từ lần trước, dùng tiếp có được không?
Chị đừng dùng theo đơn cũ. Mỗi lần bệnh một khác, thuốc cũ có thể không đúng, lại dễ thiếu liều. Khi cần, chị cứ hỏi rõ dược sĩ, hoặc đi khám cho chắc.
“Kháng kháng sinh” là gì, có đáng lo không?
Là khi vi khuẩn quen thuốc, lần sau uống thuốc không còn tác dụng nữa. Không đáng sợ đâu chị, miễn là mình dùng thuốc đúng ngay từ đầu: đủ liều, đủ ngày, và chỉ dùng khi thật sự cần.
Lưu ý y tế
Bài này Dung viết để chia sẻ, tham khảo thôi chị nhé. Nó không thay cho chẩn đoán của bác sĩ hay dược sĩ trực tiếp khám cho chị. Khi thấy dấu hiệu bất thường, chị đến cơ sở y tế gần nhất giúp Dung.